pexels-photo-852793

Fotostarzenie i fotoprotekcja – najważniejszy element anti-aging

Za kilka chwil lato, urlop i słońce w południowym klimacie. Uwielbiam spędzanie wolnego czasu na leżaku z książką, drzemiąc i leniuchując – ale w cieniu. A już na pewno z kapeluszem na głowie. To taka inwestycja długoterminowa. Słońce jest niezbędne do życia, ale wyrządza też sporo negatywnych zmian i zniszczeń, których nie sposób cofnąć. Nazywany to fotostarzeniem. Ma niewiele wspólnego z naturalnym procesem starzenia się skóry. Niektóre badania wskazują, że bez oddziaływania UV byłby widoczny dopiero około 60. roku życia. Właściwa ochrona przed promieniowaniem UV rozpoczęta już w dzieciństwie daje bardzo duża szanse, by objawy starzenia się skóry zostały zmniejszone nawet o 80%.

fotostarzenie

Fotostarzenie – Co się dzieje przy częstej ekspozycji na słońce?

Zmienia się proporcja pomiędzy białkami. Włókna elastyny zwiększają swoją ilość kosztem znaczącego ubytku kolagenu. Spada też ilość kwasu hialuronowego odpowiedzialnego za prawidłowy poziom wody w skórze. Konsekwencją tego jest zmniejszenie elastyczności i sprężystości skóry. Zaczynają się tworzyć nierówności i zmarszczki. Do tego dochodzi fragmentacja białek struktury podporowej skóry. To misterne rusztowanie zbudowane białek macierzy (fibroblastów) i kolagenu ulega uszkodzeniu (fragmentacji) i przybiera postać nieregularnych poszarpanych włókien lub brył. Górna warstwa skóry nie ma się na czym oprzeć i zaczyna nieregularnie się zapadać. Utrata podporowej roli białek macierzy dotyczy również naczyń krwionośnych, które zaczynają być widoczne w postaci gęstej czerwonej sieci. Dodatkowo w skórze opalanej procesy degradacji zaczynają przeważać nad procesami syntezy i odbudowy.

Charakterystyczne cechy uszkodzonej słońcem skóry to: wiotkość, rozszerzone naczynka oraz przebarwienia, takie jak piegi czy plamy.

Przebarwienia

W komórkach skóry występują melanocyty, które na skutek działania enzymu tyrozynazy wytwarzają grupę pigmentów zwanych melaninami. Tyrozynazę aktywuje promieniowanie UV, a więc słońce. Tak naprawdę melaniny tworzą się jako efekt obronny przed destrukcyjnym działaniem słońca – chronią skórę przed niszczącym i uszkadzającym działaniem promieniowania UV. Kiedy melanocyty działają nieprawidłowo, są nierównomiernie rozłożone lub narażone na zbyt intensywne promieniowanie UV melaniny powstają w zbyt dużych ilościach i tworzą się plamy. Najczęściej widzimy je na twarzy, dłoniach, dekolcie, ramionach i przedramionach. Po ekspozycji na UV komórki skóry mają kilkadziesiąt godzin, aby odbudować uszkodzenia DNA za pomocą enzymów z grupy endonukleaz. Jeśli to nie nastąpi, wchodzą w stan genetycznie zaprogramowanej śmierci i zostają usunięte. Przy nadmiernej ekspozycji na promienie UV ulegają uszkodzeniu także komórki Langerhansa, przez co zmniejsza się odporność skóry.

Wolne rodniki

Na skutek promieniowania UV zwiększa się również ilość wolnych rodników w organizmie. Cząsteczki te wpływają negatywnie na skórę i przyspieszają jej starzenie. Pośrednio niszczą włókna kolagenowe i atakują DNA.

Fotoprotekcja – najważniejsza jest profilaktyka.

Starzenie się skóry jest naturalnym, nieodwracalnym i wieloczynnikowym procesem. Na starzenie endogenne (wewnątrzpochodne) nie mamy wpływu, ponieważ związane jest z wiekem, czynnikami genetycznymi i poziomem hormonów. Jednak na starzenie związane z czynnikami zewnątrzpochodnymi mamy ogromny wpływ, bo to my decydujemy co jemy, jak żyjemy i ile czasu przebywamy na słońcu. Mało kto z osób lubiących się opalać wie, że aż 70 proc. zmarszczek jest wynikiem tzw. fotostarzenia, czyli procesu degeneracji i uszkodzeń skóry spowodowanych działaniem promieniowania ultrafioletowego. Jeszcze raz chciałabym podkreślić, promienie UV docierają do naskórka i do skóry właściwej, oddziałują na układ immunologiczny i białka macierzy zewnątrzkomórkowej, nasilają syntezę enzymów mających zdolność degradacji włókien kolagenowych, prowadzą do zaburzeń syntezy kolagenu, uszkadzają DNA oraz błony lipidowe komórek.

Jaka jest więc skuteczna broń w walce z fotostarzeniem? Najważniejsza jest profilaktyka, czyli unikanie ekspozycji słonecznych, nieopalanie się w solarium i stosowanie kremów z odpowiednio dobranymi, wysokimi faktorami przeciwsłonecznymi.

fotoprotekcja

Jak dobrać odpowiedni filtr

Kosmetyki z filtrami przeciwsłonecznymi są oznakowane wskaźnikami wysokości ochrony anty-UV. Są one oznaczane w różny sposób, najczęściej skrótem SPF, LSF, IP, FPS, PPD, IPD oraz liczbą odpowiadającą wysokości ochrony. Generalnie im wyższa liczba tym lepsza ochrona przeciwsłoneczna preparatu.

Pamiętajmy, że istnieją dwie grupy wskaźników, ponieważ chronimy skórę nie tylko przed UVB ale także przez UVA. UVA przenika bardzo głęboko i jest odpowiedzialne za starzenie (A-aging).

Najbardziej znanym i najczęściej spotykanym współczynnikiem w zakresie ochrony anty-UVB jest faktor SPF (Sun Protection Factor). Jest on przyjęty w większości krajów na świecie, a Europejski Związek Przemysłu Kosmetycznego COLIPA określił sposób i całą procedurę jego wyznaczania (International SPF Test Method). Odpowiednikami skrótu SPF na opakowaniach produktów w innych krajach mogą być, np. LSF – niemiecki Licht Schutz Factor, IP francuski Indice de Protection, FPS – hiszpański Factor de protección solar.

Jeżeli na opakowaniu jest tylko symbol UVB i liczba to oznacza to, że produkt chroni jedynie przed UVB (wtedy UVB oznacza SPF).

Co oznacza SPF?

SPF wyznacza się jako stosunek ilości promieniowania UV powodującego rumień (oparzenie słoneczne) podczas opalania się przy użyciu filtra do ilości promieniowania powodującego takie samo oparzenie, bez stosowania filtra. Wylicza się go wg wzoru:

SPF = MEDmin / MEDmax

Gdzie MED (Minimal Erythema Dosis) oznacza minimalną dawkę rumieniową – wywołującą zaczerwienienie skóry, MEDmin – tę samą minimalną dawkę dla skóry chronionej preparatem z filtrami, a MEDmax – dla skóry pozbawionej ochrony.

Kierując się standardami, przy obliczeniach przyjmujemy pewne założenia. I tak, standardowy czas ekspozycji po którym następuje oparzenie to średnio 15 minut dla człowieka o jasnej skórze. SPF to nic innego jak wielokrotność tego czasu. Jeżeli SPF ma wartość 10 to oznacza to, że opalając się przy zastosowaniu kremu z filtrem o takim faktorze (SPF 10) będziemy narażeni na rumień po 150 minutach ekspozycji na słońcu.

Bardzo ważne!!

Porównując wartości SPF oraz ilość blokowanego (pochłanianego) promieniowania UVB musimy być świadomi, że nie ma tutaj zależności liniowej. Publikacje podają różne wartości, ale mniej więcej wygląda to tak:

  • SPF 2 – chroni skórę przed ok. 25–30% promieniowania

  • SPF 4 – chroni skórę przed ok. 50% promieniowania

  • SPF 10 – chroni skórę przed ok. 85% promieniowania

  • SPF 15 – chroni skórę przed ok. 93–96% promieniowania

  • SPF 25 – chroni skórę przed ok. 96% promieniowania

  • SPF 30-50 – chroni skórę przed ok. 98% promieniowania

  • SPF 50+ – chroni skórę przed ok. 98,5–99,5% promieniowania

Bardzo ważne!!!

  • Nie istnieją żadne preparaty, które zapewniają 100% ochrony przed promieniowaniem UV.

  • SPF 30-50 w porównaniu z SPF 50+ to jedynie 0,5-1,5% różnicy w ilości pochłanianego promieniowania

  • Preparat ochronny nakładamy obficie, ponieważ tylko wtedy uzyskamy ochronę przeciwsłoneczną deklarowaną na opakowaniu.

  • Kosmetyk aplikujemy więc 2 mg / 1 cm2 skóry, co w praktyce oznacza 2,5 ml na twarz i szyję lub 30 ml na całe ciało (jeśli nałożymy mniej preparatu wysokość ochrony przeciwsłonecznej będzie znacząco niższa niż deklarowana, gdyż nie jest to zależność liniowa).

  • Preparaty z filtrem powinny chronić także też przed promieniowaniem UVA w stopniu stanowiącym 1/3 ochrony przed UVB, co oznacza, że im wyższy faktor SPF, tym wyższa ochrona przed najgroźniejszym dla nas promieniowaniem UVA.

Wskaźniki ochrony przed promieniowaniem UVA

Przy wyznaczaniu wskaźników ochrony UVA niestety nie sprawdza się metoda stosowana przy wyznaczaniu faktora ochrony przed promieniowaniem UVB. Do wywołania rumienia pod wpływem UVA konieczne byłoby zastosowanie 1000-krotnie wyższej dawki MED (minimalnej dawki rumieniowej) niż dla UVB, a to byłoby bardzo niebezpieczne dla osób biorących udział w badaniu. Ponadto, przy takiej dawce promieniowania wcześniej pojawiłaby się opalenizna niż rumień, co utrudniłoby prawidłowe odczytanie testu.

Metod pomiaru jest wiele. Są to badania in vivo lub in vitro. Niestety badania in vitro nie uwzględniają interakcji kosmetyku ze skórą oraz problemów z fotostabilnością.

Badania in vivo

Najczęściej spotykanymi wskaźnikami ochrony przed promieniowaniem UVA są faktory PPD, IPD lub procentowy stopień pochłanianego przez preparat z filtrem promieniowania UVA. Jednak wskaźniki te nie są wartościami równoważnymi, tak jak to się ma w przypadku faktorów ochrony przed UVB – SPF, LSF, IP czy FPS.

PPD (Persistant Pigmentation Darkening) określa stosunek ilości promieniowania UVA potrzebnej do wywołania widocznej trwałej reakcji na skórze bez ochrony i na skórze chronionej kosmetykiem z filtrem anty-UVA. Jest to obecnie najbardziej wiarygodny wskaźnik ochrony przed promieniowaniem UVA. Co mówi nam PPD o wartości na przykład 7? Informuje nas, że do skóry wnika 7 razy mniej promieniowania UVA. A więc wartość PPD mówi nam ile razy zmniejszyła się dawka promieniowania UVA absorbowana przez skórę pod wpływem zastosowanie preparatu z filtrem. Najwyższe możliwe do osiągnięcia wartości faktora PPD mieszczą się w granicach 30.

IPD (Immediate Pigmentation Darkening) określa się za pomocą pomiaru wywołanej przez promieniowanie UVA opalenizny natychmiastowej, uzyskanej po ekspozycji skóry bez ochrony i z zastosowaniem kosmetyku z filtrem anty-UVA. IPD to procent ochrony przed UVA, i przykładowo IPD = 30 oznacza 30% ochrony anty-UVA. W praktyce nie istnieją preparaty o wartości IPD = 100. Maksymalny, możliwy do osiągnięcia stopień ochrony wynosi obecnie 90%.

PFA lub PF (Protection Factor UV-A) jest wskaźnikiem określającym minimalną dawkę promieniowania UVA – MRD (Minimal Response Dose) potrzebnej do wywołania minimalnego rumienia lub pigmentacji skóry.

Testy in vitro

Standard australijski to pierwsza metoda „in vitro” oparta wyłącznie na pomiarach transmisji. Kosmetyk, który zatrzymuje 90% promieniowania UVA z zakresu 320 do 360 nm (mniej niż 10% przepuszczalności promieniowania z tego zakresu) może posiadać oznakowanie „broad spectrum„.

W Europie stosowany jest wskaźnik UVA/UVB oraz metoda długości krytycznej fali przez Diffey’a. Następnie Brytyjska forma Boots rozwinęła w oparciu o wskaźnik UVA/UVB własny system oceny Boots Star Rating System. Wg tego systemu kosmetyki o współczynniku UVA/UVB większym niż 0,6 otrzymują gwiazdki oznaczające stopień ochrony. Oczywiście im wyższa wartość współczynnika, tym więcej gwiazdek może otrzymać dany preparat.

Tak więc trudności z określeniem stopnia ochrony kosmetyku przed UVA jest naprawdę sporo. To dlatego tylko nieliczni producenci oznaczają rodzaj faktora i jego wartość dla UVA. Czasem na etykiecie widnieje jedynie skrót UVA oraz wartość, ale nie wiadomo który to z faktorów i jak go interpretować. Co więcej, wskaźnik PPD o danej wartości, np. 10 danego preparatu z filtrami nie musi odpowiadać wskaźnikowi PPD 10 innego preparatu.

Zalecenie i standardy

  • Kosmetyki, których głównym przeznaczeniem jest ochrona przeciwsłoneczna powinny chronić zarówno przed promieniowaniem UVA jak i UVB.

  • Stopień ochrony przed UVA ma wynosić co najmniej 1/3 ochrony przed UVB.

  • Produkty te powinny być oznakowane za pomocą jednej z czterech kategorii: „niska ochrona” (SPF 6 – 14,9), „średnia ochrona” (SPF 15 – 29,9), „wysoka ochrona” (SPF 30 – 59,9), „bardzo wysoka ochrona” (SPF 60+)

Oznaczenie kategorii

Oznaczenie współczynnika ochrony

Pomiar współczynnika ochrony przeciwsłonecznej (SPF)

Zalecany minimalny współczynnik ochrony przed promieniowaniem UVA

Zalecana minimalna krytyczna długość fali

Niska ochrona”

6”

6 – 9,9

1/3 współczynnika ochrony przeciwsłonecznej
podanego na etykiecie

370 nm

10”

10 – 14,9

Średnia ochrona”

15”

15 – 19,9

20”

20 – 24,9

25”

25 – 29,9

Wysoka ochrona”

30”

30 – 49,9

50”

50 – 59,9

Bardzo wysoka ochrona”

50+”

>= 60

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *