Oleje i olejki – niekończąca się opowieść cz.2

olejki2

Bezbarwne lotne ciecze, wtórne metabolity roślin, pozyskiwane w procesie destylacji z parą wodną, hydrodestylację lub wyciskanie (z kwiatów, łodyg, liści, nasion, owocni, kory, drewna, skórki, igieł, korzeni czy trawy), posiadają intensywny, charakterystyczny zapach, wykazują właściwości antyseptyczne, antybakteryjne, przeciwzapalne, przeciwgrzybicze oraz gojące – tak, to olejki eteryczne.

Olejki eteryczne to wieloskładnikowe mieszaniny różnych związków chemicznych. To prawdziwe laboratorium chemiczne. Fitochemik znajdzie w nich węglowodory terpenowe, alkohole, aldehydy, ketony, estry i etery. Związki siarkowe, azotowe, pochodne acetylenu, tropolony, kumaryny, kwasy organiczne także można zidentyfikować. Heterogenność tych surowców jest ogromna. W skład jednego olejku może wchodzić od kilkudziesięciu do kilkuset różnych związków, a dotychczas poznano ich w sumie ponad 1500. W przypadku większości olejów eterycznych można wskazać jeden główny składnik, który nadaje indywidualny, charakterystyczny zapach oraz determinuje działania farmakologiczne.

Jakie właściwości posiadają olejki eteryczne? Otóż składniki wykazują działanie:

  • antyseptyczne, przeciwbakteryjne – związki fenolowe, takie jak tymol, karwakrol, eugenol, anetol
  • przeciwzapalne – związki izoprenoidowe, takie jak bisabolol, gwajazulen
  • przyspieszające gojenie się ran
  • przeciwbólowe
  • ułatwiają przenikanie przez skórę na skutek zdolności do rozpuszczania się w międzykomórkowych lipidach naskórkowych
  • zwiększają odporność na zakażenia poprzez pobudzanie układu immunologicznego
  • działają przeciwutleniająco, pobudzają metabolizm komórkowy, czego konsekwencją jest poprawa struktury skóry,
  • poprawiają ukrwienie skóry, przez co staje się ona bardziej elastyczna, jędrna i zregenerowana (efekt odmłodzenia) – związki terpenowe, takie jak kamfora, kamfen, pinen
  • regulują proces wydzielania sebum (olejek drzewa herbacianego, szałwiowy, eukaliptusowy, rozmarynowy, lawendowy, tymiankowy, jałowcowy, kminkowy i koprowy).

Spa oil

Na chwilę zatrzymam się przy działaniu antyseptycznym. Otóż właściwości przeciwdrobnoustrojowe olejków eterycznych są znacznie większe w porównaniu z antybiotykami czy chemioterapeutykami stosowanymi w lecznictwie, nie stwierdzono także przypadków rozwinięcia się na nie oporności bakteryjnej. Ta wysoka skuteczność determinowana jest niskim pH oraz obecnością chelatorów – substancji zwiększających przepuszczalność błon komórkowych, co ułatwia penetrację związków aktywnych. Najsilniejsze działanie przeciwbakteryjne wykazuje olejek z drzewa herbacianego. Z kolei szerokim spectrum w działaniu przeciwgrzybicznym charakteryzuje się olejek lawendowy – uszkadza błonę komórkową grzybów. Należy podkreślić, że mimo swoich silnych właściwości, olejki eteryczne są surowcami naturalnymi i w pełni bezpiecznymi.

Gdzie znajdują zastosowanie? Na przykład jako wcierki na skórę głowy oraz w preparatach do olejowania włosów. Olejki w szamponach, wcierkach, maskach i odżywkach regulują poziom sebum, hamują wydzielanie łoju, poprawiają ukrwienie skóry głowy, dzięki czemu przyspieszają wzrost włosów, wzmacniają cebulki i zmniejszają wypadanie włosów, łagodzą stany zapalne skóry głowy, wspomagają leczenie łupieżu, działają antybakteryjnie, przeciwgrzybiczo, wspomagają regenerację włosów. Kosmetyki tajskie, jako preparaty do włosów najczęściej zawierają w swoim skłądzie olejki: lawendowy, rozmarynowy, cedrowy, szałwiowy, tymiankowy, pomarańczowy, sandałowy oraz z drzewa herbacianego.

Ale to nie koniec. Kolejnym zastosowaniem olejków eterycznych jest pielęgnacja skóry twarzy i całego ciała. Wykorzystujemy tutaj działanie przeciwzapalne, przeciwbakteryjne, przeciwgrzybicze i antyseptyczne, wspomagające leczenie i gojenie ran, ujędrniające i poprawiające elastyczność skóry, rozjaśniające blizny i przebarwienia, tonizujące, wzmacniające naczynka oraz łagodzące swędzenie. Olejki regulują wydzielanie sebum, działają ściągająco, wyrównują i wygładzają strukturę skóry, dzięki właściwościom przeciwutleniającym i regenerującym spowalniają proces starzenia się skóry. Czy kosmetyki azjatyckie, analizując skład produktów kosmetycznych, są bogate w olejki? Z pewnością tak, a najbardziej wartościowe to: lawendowy, z drzewa herbacianego, drzewa sandałowego, geraniowy, z drzewa różanego, z trawy cytrynowej, z mangostanu, jaśminowy, rozmarynowy, szałwiowy, imbirowy, cynamonowy, mandarynkowy i cyprysowy.

oleje2

No i na wszelki wypadek – jak mówi reklama rajstop 🙂 Warto pomyśleć o cellulicie. Borykamy się z nim wszystkie. Przyczyną jest m.in. niedostateczne mikrokrążenie – dochodzi do odkładania się w komórkach tłuszczowych produktów przemiany materii, czego rezultatem jest ich nabrzmienie i nieestetyczny wygląd. Olejki eteryczne zastosowane punktowo na zmieniony obszar skóry powodują chwilowy skurcz naczyń krwionośnych. Zwiększony przepływ krwi i limfy, a więc pobudzenie układu krwionośnego i limfatycznego sprzyja usuwaniu toksyn i niepotrzebnych składników. Tutaj furorę robią olejki grejpfrutowy (poprawia mikrokrążenie), geraniowy i paczulowy (regulują gospodarkę płynami), cynamonowy (zwiększa metabolizm skóry), cytrynowy (zapobiega obrzękom), lawendowy (zapobiega rozstępom) oraz pomarańczowy (poprawia napięcie skóry).

Pamiętajcie, że olejki eteryczne to aromaterapia, to relaksacja i leczenie zapachem. Zapach – w pokoju, na poduszce, w czasie pracy, podczas snu, w trakcie słuchania muzyki lub kąpieli, przy pielęgnacji ciała – ma magiczną moc, działa kojąco, uspokaja nasze zmęczone i wyostrzone zmysły, pozwala osiągnąć równowagę psycho-fizyczną, wyrównać oddech. Sensual..to jedno z najbardziej trafionych określeń. Warto wypróbować… i się temu poddać.

Jeśli dotarłaś/dotarłeś do tego miejsca, to teraz rozumiesz, dlaczego oleje i olejki to niekończąca się opowieść 🙂 Z pewnością nie wyczerpałam tematu, a wpis jest już i tak bardzo obszerny. Ale jeszcze BARDZO WAŻNE:

  1. oleje i olejki należy przechowywać w oryginalnych opakowaniach, z dala od światła i najlepiej w chłodnym miejscu
  2. nierozcieńczone można używać tylko olejki z drzewa herbacianego i lawendowy (inne należy przed użyciem zmieszać z olejem bazowym)
  3. nie należy stosować olejków u kobiet w ciąży i u mam karmiących piersią (najbardziej należy unikać olejków rumiankowego, różanego, szałwiowego, tymiankowego, cyprysowego, lawendowego, rozmarynowego, majerankowego, z mięty pieprzowej, melisy i jałowca – mogą wywołać skurcze mięśni macicy i przyczynić się do poronienia, wiele z nich przenika przez barierę krew – mleko matki)
  4. olejki cytrusowe (bergamotowy, pomarańczowy, mandarynkowy, grejpfrutowy) mogą wywołać fototoksyczność (nadwrażliwość na słońce, dlatego należy go unikać)
  5. zawsze należy zrobić próbę uczuleniową (test kontrolny) – olejki są w 100% substancjami naturalnymi, ale ze względu na bogactwo składników czynnych mogą wywołać alergie i stany zapalne
  6. należy unikać kontaktu z błonami śluzowymi, chronić oczy i usta.

Olejki eteryczne do kwintesencja natury, o bardzo dużym stężeniu i bogatym składzie. Dowodem na niewyobrażalną koncentrację substancji czynnych w olejkach (a także ciekawostką) jest drzewo gorejące Dictamnus albus. Krzew wydziela wokół siebie tak duże ilości związków eterycznych, że w wysokiej temperaturze dochodzi do samozapalenia. Dyptam utożsamiany jest z krzewem Mojżeszowym.

Z uwagi na to, że substancje czynne zawarte olejkach – jak wszystkie inne związki o udowodnionym działaniu na skórę – mogą wywołać podrażnienia, przed pierwszym użyciem produktu należy przeprowadzić test uczuleniowy. Niewielka ilość aplikujemy na przedramię bądź za uchem, w pachwinie lub na szyi poniżej linii włosów i obserwujemy reakcję skóry przez 48h. Jeśli po tym czasie nie zauważymy żadnego podrażnienia, pieczenia, przesuszenia, zaczerwienienia, swędzenia itp. – możemy przystąpić do użycia tego kosmetyku zgodnie z przeznaczeniem opisanym w ulotce.


Bibliografia:

  1. Chuarienthong P., Lourith N., Leelapornpisid P. 2010. Clinical efficacy comparison of anti-wrinkle cosmetics containing herbal flavonoids. International Journal of Cosmetic Science, 32(2):99-106.

  2. Guaratini T., Gianeti M., Campos P. 2006. Stability of cosmetic formulations containing esters of vitamins E and A: chemical and physical aspects. International Journal of Pharmaceutics. 327(1-2):12-6.

  3. Villa C., Trucchi B., Bertoli A., Pistelli L., Parodi A., Bassi A., Ruffoni B. 2009. Salvia somalensis essential oil as a potential cosmetic ingredient: solvent-free microwave extraction, hydrodistillation, GC-MS analysis, odour evaluation and in vitro cytotoxicity assays. International Journal of Cosmetic Science. 31(1):55-61.

  4. Mayaud L., Carricajo A., Zhiri A., Aubert G. 2008. Comparison of bacteriostatic and bactericidal activity of 13 essential oils against strains with varying sensitivity to Antibiotics. The Society for Applied Microbiology, Letters in Applied Microbiology, 47, 167–173.

  5. Stanojević L., Stanković M., Cakić M., Nikolić V., Nikolić L., Ilić D., Radulović N. 2011. The effect of hydrodistillation techniques on yield, kinetics, composition and antimicrobial activity of essential oils from flowers of Lavandula officinalis L. Hemijska industrija, 65 (4), 455–463.

  6. Hussain A.I., Anwar F., Iqbal T., Ahmad Bhatti I. 2011. Antioxidant attributes of four Lamiaceae essential oils, Pakistan Journal of Botany, 43(2), 1315-1321.

  7. Lao R. C., Shu Y. Y., Holmes J., Chiu C.: Environmental sample cleaning and extraction procedures by microwave-assis-ted process (MAP) technology. W: Microchem. J, 53(1), 1996, 99.

  8. Pan, X.; Niu, G.; Liu, H. Comparison of microwave-assisted extraction and conventional extraction techniques for the extraction of tanshinones from Salvia miltiorrhiza bunge. Biochem. Eng. J. 2002, 12, 71-77.

  9. Vadivambal R., Jayas D. S., 2007. Changes in quality of microwave-treated agricultural products – a review. Biosystems Engineering, 98, 1-16

  10. M.D. Luque de Castro, M.M. Jimenez-Carmona, V. Fernandez-Perez, Towards more rational techniques for the isolation of valuable essential oils from plants, Trends. Anal. Chem. 18 (1999) 708–716.

  11. Kejlova K., Jirova, D., Bendova H., Gajdos P., Kolarova H. 2010. Phototoxicity of essential oil intended for cosmetic use. Toxicology in Vitro. 24(8):2084-9.

  12. Konopacka-Brud I., Brud W.S., Chrząszcz M. 1998.Olejki eteryczne jako substancje czynne w kosmetyce i dermatologii, Aromaterapia, Biuletyn Kosmetologiczny, 1, 31-35. Lawrence B.M. 2007. Mint: The Genus Mentha. CRC Press, Boca Raton, FL..